پایگاه اطلاع رسانی سیدعلیرضا شجاعی

واردات و عرضه مواد پروتئینی در کشور از مسائل در خور توجه است زیرا مواد غذایی به طور مستقیم با جامعه ارتباط دارد و تولید و عرضه مناسب آن می‌تواند موجب رضایت مردم شود. دکتر مسعود غنی‌زاده، کارشناس اقتصادی رادیو تجارت و سیدعلیرضا شجاعی، سخنگوی وزارت بازرگانی طی گفتگویی مسائل و مشکلات پیرامون صنایع غذایی به خصوص مواد پروتئینی را به چالش کشیدند. متن پیاده‌شده قسمت اول این گفتگو را روزنامه گسترش صنعت در سوم دی‌ماه به چاپ رسانده است.

درباره موانع و مشکلاتی که در امر تولید، واردات و عرضه محصولات پروتئینی در کشور وجود دارد، توضیح دهید.

غنی‌زاده: که تمام اتفاقات در حوزه اقتصاد اگر بخواهد نتیجه مطلوبی دهد، در محلی مثل بازار بروز پیدا می‌کند به عبارتی تلاش فعالان اقتصادی در زمینه تولید، توزیع و هدایت‌کنندگان کلان بازار حاصل کار خود را در بازار و زمانی که محصول به دست مصرف‌کننده می‌رسد مشاهده می‌کنند بنابراین برای آسیب‌شناسی یک نقطه باید به بررسی مسائل و مشکلاتی پرداخت که در بازار نمود و ظهور پیدا می‌کنند.

در حال حاضر مصرف‌کنندگان از تفاوت‌های قیمت، توزیع نامناسب و عدم ثبات در نرخ کالاهای مصرفی گلایه دارند. از طرفی تولیدکنندگان هم با مسائلی همچون عدم اجازه برای جابجایی دام در بازارهای داخل و تبعیت از بازار و مکانیزم خودتعادل‌کننده روبرو هستند که این موضوع سبب می‌شود محصول به سمت بازاری که قیمت بالاتر دارد برود. واردکنندگان نیز با مشکلاتی روبرو هستند. نحوه تولید مواد پروتئینی ما با مسائل جدی روبروست و در سال‌های اخیر خشکسالی نیز به آن دامن زده است. اگر در سال‌های گذشته حتی به دو برابر قیمت روی تولید علوفه در کشور سرمایه‌گذاری می‌شد به مراتب باصرفه‌تر بود تا اینکه امروز گوشت را با این قیمت‌های بالا در بازار کشور ببینیم. ضمن این‌که باید یادآور شوم که این موضوعات، مساله‌ای نیست که بتوان آنها را با نظام سنتی اداره بازار، کنترل و مدیریت کرد.

به نظر شما باید اداره کردن بازار به صورت مساله‌محور یعنی منتظر حادثه بودن باشد یا این که باید در مورد بازار و مکانیزم‌های آن به صورت آینده‌نگرانه حرکت کرد؟

همیشه دو اصل باید در مدیریت بازار مورد توجه قرار گیرد تا بازار مناسبی داشته باشیم. نخستین اصل بحث جریان اطلاعات و شفاف بودن آنهاست، زیرا بازاری که به این بحث توجه نداشته باشد قطعا با مشکل مواجه خواهد شد. اصل دوم تخصص‌گرایی است، یعنی کار و امور در بازار چه در حوزه راهبردی و چه در بخش کاربردی و اجرایی باید توسط یک گروه متخصص مدیریت و هدایت شود.

مسائل و مشکلات بخش‌هایی مثل گوشت، مرغ و ماهی موضوعاتی نیست که توسط مدیران راهبردی، اجرایی و حل و فصل شود بلکه باید توسط مدیران اجرایی بخش خصوصی و به صورت تخصصی، مدیریت شوند. البته اگر بخش خصوصی در ماموریت خود موفق نباشد، بخش‌های دیگری آن را انجام می‌دهند و آن واحد نیز آسیب عدم فعالیت خود را خواهد دید.

در وزارت بازرگانی به بحث زنجیره تولید تا مصرف اعتقاد کامل وجود دارد و در واقع، طرح از مزرعه تا خانه یا از کارخانه تا خانه برای محصولات کشاورزی و محصولات صنعتی برنامه‌ریزی می‌شود.

درباره زنجیره تولید تا مصرف توضیح دهید. چرا با وجود این که ارزش افزوده کالا وجود ندارد، افزایش قیمت داریم؟

شجاعی:‌ در وزارت بازرگانی به بحث زنجیره تولید تا مصرف اعتقاد کامل وجود دارد و در واقع، طرح از مزرعه تا خانه یا از کارخانه تا خانه برای محصولات کشاورزی و محصولات صنعتی برنامه‌ریزی می‌شود.

این موضوع یک نگاه نظام‌مند است که اگر محصولی در مزرعه یا در یک کارخانه تولید می‌شود باید چه مراحلی را طی کند که به دست مصرف‌کننده برسد. اکنون نیز یکی از بندهای طرح تحول اقتصادی به این موضوع اختصاص دارد به عبارتی در وزارت بازرگانی برای اصلاح نظام توزیع برنامه‌های گسترده‌ای وجود دارد و این وزارتخانه مسوولیت این امر را به عهده دارد.

بخش‌هایی مثل گوشت، مرغ و ماهی موضوعاتی نیست که توسط مدیران راهبردی، اجرایی و حل و فصل شود بلکه باید توسط مدیران اجرایی بخش خصوصی و به صورت تخصصی، مدیریت شوند.

تاکنون چه اقداماتی در راستای اصلاح نظام توزیع توسط وزارت بازرگانی صورت گرفته است؟

از جمله فعالیت‌هایی که توسط وزارت بازرگانی به ثمر نشسته است می‌توان از ساماندهی برخی اتحادیه‌های توزیعی، ایجاد بانک‌های اطلاعاتی و ساماندهی‌های ویژه در این زمینه نام برد.

این ساماندهی‌ها سبب می‌شود که بتوان اطلاعات را به درستی تحلیل کرد تا بتوانند در فرایند توزیع اثرگذار باشند به عبارتی با شفافیت اطلاعات می‌توان واسطه‌ها را حذف و قیمت‌ها را از مزرعه تا خانه کنترل کرد. به عنوان نمونه یکی از کارهایی که در این زمینه صورت گرفت ساماندهی شیر بود که اکنون این محصول به طور نظام‌مند از تولید به مغازه‌دار و از آنجا به دست مصرف‌کننده می‌رسد. امیدواریم با گسترش این نظام توزیعی، مواد پروتئینی و محصولات دیگری که نیاز خانواده را تامین می‌کنند، وارد این چرخه شوند.

در مورد قاچاق دام از کشور و خارج کردن آنها به کشور عراق توضیح دهید.

این موضوع متولی خاص خود را دارد و قاعدتا مسوولان در ستاد و سازمان مربوطه این موضوع را پیگیری خواهند کرد. می‌خواهم به این نکته تاکید کنم که اگر تعرفه‌ها فضای مناسب را در کشور ایجاد نکنند، چه به لحاظ واردات و چه در صادرات شاهد پدیده قاچاق خواهیم بود.

صحبت‌هایی در مورد واردات گوشت‌های بی‌کیفیت از پاکستان وجود دارد، در این‌باره توضیح دهید.

بحث تجارت ایجاب می‌کند که در برخی موارد صادرات و در برخی کالاها واردات وجود داشته باشد. ما به فضای تجارت اهمیت می‌دهیم زیرا قرار داشتن در بحث داد و ستد، رونق اقتصادی را برای کشور به همراه خواهد داشت.

در پاسخ این سوال باید بگویم که طبق اصول و هماهنگی‌های به عمل‌آمده، سازمان‌های نظارتی مثل سازمان دامپزشکی، مجموعه‌های نظارتی وزارت بهداشت، موسسه استاندارد در محصولات صنعتی و وزارت جهاد کشاورزی در حوزه محصولات گیاهی مسوولیت نظارت و کنترل بر تولید و واردات این مواد را برعهده دارند. در حال حاضر محصولات پروتئینی بدون نظارت سازمان دامپزشکی وارد کشور نمی‌شود و از این‌رو این سازمان به دلیل مسوولیتی که دارد از ورود محصولات بی‌کیفیت جلوگیری می‌کند چرا که بحث گوشت و مواد پروتئینی مستقیما با سلامت جامعه ارتباط دارد و عدم کیفیت آن این موضوع را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

در جلسه‌ای که با اعضای جهاد کشاورزی داشتیم، این وزارتخانه نیز تاکید داشت که نظارت بر کیفیت محصولات امری لازم‌الاجراست.

آیا وزارت بازرگانی هم نقشی در این فرایند دارد؟

یکی از برنامه‌های اصلی وزارت بازرگانی برخورد جدی با ورود محصولات بی‌کیفیت است و تاکنون هم لیست برخی از کالاها را اعلام کرده و جلوی ثبت سفارش آنها را گرفته است. در مورد محصولات پروتئینی هم اگر شخصی محصول بی‌کیفیتی مشاهده کرد باید به دستگاه‌های نظارتی مثل سازمان دامپزشکی، وزارت بهداشت و دیگر نمادهای اجرایی اعلام کند تا وزارت بازرگانی بلافاصله جلوی ثبت سفارش و واردات آن را بگیرد.

اگر تعرفه‌ها فضای مناسب را در کشور ایجاد نکنند، چه به لحاظ واردات و چه در صادرات شاهد پدیده قاچاق خواهیم بود.

نظر شما در این خصوص چیست؟

غنی‌زاده: مستحضرید که اگر بازار را به‌عنوان یک نظام قبول کنیم، مرحله هدایت و نظارت بر آن، مرحله بازخورد سیستم است. این که هدایت و نظارت به درستی صورت پذیرد یک بحث است و این‌که نتایج برخورد نظارتی به سمتی برود که مورد آسیب قرار گرفته، موضوع دیگری است.

اگر بخش دوم قضیه رعایت شود می‌توان گفت که کنترل‌ها و نظارت‌ها اثربخش است و پاسخ مثبت دارد برای مثال باید بررسی کرد که بازرسان مبارزه با گران‌فروشی و کیفیت چگونه و در چه زمان به واحدها مراجعه می‌کنند و آیا این سیستم آن قدر سریع است که به محض دریافت اطلاعات در محل حاضر شود، این بحث اول قضیه است. موضوع دیگر این که اگر به فرض، فرد متخلف جریمه شد، حاصلش چیست؟ اکنون اگر فردی جریمه نقدی شود باید آن را به نهادهای دولتی بپردازد و در واقع کسانی که آسیب‌دیده اصلی هستند، خسارتی دریافت نمی‌کنند.

این موضوع پس از مدتی این فکر را ایجاد خواهد کرد که اگر بازرسی‌ها هم به درستی صورت گیرد، نتیجه آن برگرداندن حق به صاحب آن نیست. در حالی که اگر سیستم نظارتی ما از مدل‌های علمی تبعیت کند باید نتیجه بازخورد را به همان جایی برگرداند که به آن صدمه و آسیب مالی وارد شده است چه آن یک شخص حقیقی باشد، چه یک واحد تولیدی یا اگر اقتصاد کشور آسیب دید، خسارات واردشده باید به وسیله جریمه‌هایی که از فرد متخلف گرفته می‌شود، جبران شود.

- مشاهده مطلب در قابل صفحه وب

- مشاهده مطلب در قابل فایل PDF

پیوندهای مرتبط
sigplus

سید علیرضا شجاعی، معاون اسبق برنامه‌ریزی وزارت صنعت، معدن و تجارت، از مؤسسان کانون دانشجویان مهندسی صنایع ایران و سرپرست آن و از بنیانگذاران و متولیان تشکیل انجمن مهندسی صنایع ایران، عضو هیأت مدیره و دبیر آن به شمار می رود. وی از دانش آموختگان دبیرستان علوی، دانشگاه علم و صنعت ایران و هم اکنون دانشجوی دکتری دانشگاه دفاع ملی، مدیر دوره های تخصصی و کاربردی و مدرس سازمان مدیریت صنعتی و نیز نایب رئیس و دبیر انجمن مهندسی صنایع ایران و عضو هیأت مدیره شورای انجمن‌های علمی ایران می باشد